Chữa bệnh cứu người: Đông Y trị mãn tính, Tây Y chuyên cấp tính

Đông Y trị mãn tính, Tây Y chuyên cấp tính

Từ xưa các nghiên cứu chỉ ra rằng Đông Y xuất phát từ phương Đông. Ngày nay Đông Y được sử dụng giống như y học cổ truyền để chỉ nền Y học có nguồn gốc từ Việt Nam và Trung Quốc để phân biệt với Tây Y ( Y học từ phương Tây).

Nguyên lý gốc chữa bệnh của Đông Y và Tây Y

Văn hóa truyền thống phương Đông coi trọng “cân bằng” và “điều hòa”.

Chính sách của Đông Y là “Trị Vị Bệnh”, tức là chữa bệnh từ lúc bệnh còn chưa có dấu hiệu, lấy phòng bệnh làm kim chỉ nam. Còn riêng với Tây Y, chỉ bao giờ có bệnh thì mới bắt đầu chữa trị.

Nền y học Đông Y được thực hiện dựa trên 2 nguyên lý cơ bản:

  • Đông Y luôn đặt tính mạng của con người lên trên hết tiếp đến mới tính tới chuyện trị bệnh.
  • Triết lý Đông Y là Bản thân con người mới là gốc rễ của yếu tố còn bệnh tật chỉ là phần ngọn.

Đông Y xem con người  giống như một tiểu vũ trụ với các mối quan hệ mật thiết sở hữu thiên nhiên trải qua Ngũ Tạng – Lục Phủ – Ngũ hành – Lục Khí. Vì vậy, nguyên tắc chữa bệnh theo Đông Y đó là cân bằng và trung hòa vấn đề âm khí và dương khí trong cơ thể người.

Trong Đông Y, cơ thể con người được xem như một thể thống nhất mà trong đó, các cơ quan phối hợp một cách hài hòa với nhau. Sự toàn thể này có ý nghĩa hơn nhiều khi Tây Y lại cho rằng con người là sự lắp ghép cấu thành từ các bộ phận riêng lẻ.

Sự cân bằng thể hiện ở tỉ lệ các thành phần trong bài thuốc Đông Y

Sự cân bằng thể hiện ở tỉ lệ các thành phần trong bài thuốc Đông Y

Dưới góc nhìn của Đông Y, cơ thể người giống như một dàn hợp xướng vậy. Bỏ đi bất kỳ nhạc cụ nào, hay chỉ thay đổi cách chơi là bạn đã thay đổi toàn bộ bản nhạc. Để thể hiện chính xác toàn bộ tâm hồn, bạn cần tinh chỉnh từng cơ quan như chúng là những nhạc cụ. Chúng cần phải hoạt động một cách tối ưu, như là dàn nhạc được chơi bởi những nghệ sĩ tài ba nhất. Bên cạnh đó, bạn không được quên rằng từng cơ quan lại cần phối hợp hài hòa với các cơ quan còn lại – những phần khác của dàn nhạc – để thể hiện ra một bản nhạc hoàn chỉnh và tuyệt vời nhất, chính là bạn.

Tương tự người chỉ huy dàn nhạc, nhiệm vụ của người thầy thuốc Đông Y là lấy lại sự cân bằng, tạo sự nhất quán giữa các cơ quan trong cơ thể

Tương tự người chỉ huy dàn nhạc, nhiệm vụ của người thầy thuốc Đông Y là lấy lại sự cân bằng, tạo sự nhất quán giữa các cơ quan trong cơ thể

Chính vì thế, nhiệm vụ của người thầy thuốc Đông Y trong vai trò là người chỉ huy dàn nhạc – cần lắng nghe xem nhạc cụ nào đang chơi sai nốt và điều chỉnh lại để đưa chúng trở lại hài hòa với toàn bộ dàn nhạc.

Bởi sự gắn kết thống nhất, cho nên tình trạng của một cơ quan này lại phụ thuộc vào tình trạng của tất cả các cơ quan khác. Lý do rất đơn giản, theo Đông Y, cơ thể con người là một vòng tuần hoàn mà trong đó dòng năng lượng chảy qua liên tục. Nếu dòng năng lượng được chảy xuyên suốt khắp cơ thể, mọi tế bào sẽ được nuôi dưỡng đầy đủ, các cơ quan sẽ có thể hoạt động một cách tối ưu. Nếu dòng năng lượng bị tắc nghẽn, các tế bào và cơ quan sẽ bị suy yếu do thiếu đi năng lượng nuôi dưỡng.

Bạn có biết? Cùng diễn tả một bộ phận/ một bệnh lý nhưng Đông Y và Tây Y lại được diễn đạt theo những cách khác nhau

Khi mà Tây Y nói đến “gan” hay “bệnh gan” thì tức là chỉ riêng bộ phận gan được nhắc đến. Còn với Đông Y, nó có thể mang ý nghĩa là toàn bộ các cơ quan nội tạng và các kinh mạch liên quan đến từng cơ quan đó.

Các cơ quan là một hệ thống liên quan chặt chẽ mà không hề tách rời

Các cơ quan là một hệ thống liên quan chặt chẽ mà không hề tách rời

Thân thể tách biệt hoàn toàn với tinh thần? Đó là một sự nhầm lẫn. Thân thể của bạn là sự biểu hiện ra bên ngoài của tinh thần của bạn. Một thầy thuốc Đông Y sẽ chú trọng, quan tâm đến đặc điểm và trạng thái của từng cơ quan. Ví dụ, nó có bị co thắt quá không, có phải năng lượng đang bị tắc nghẽn ở đây? Đó có phải nguyên nhân gây ra đau đớn hay là do sự lão hóa? Cơ quan này có bị sưng tấy không? Năng lượng có chảy qua bộ phận này của cơ thể không? Vậy yếu tố nào trong sinh hoạt, chế độ ăn hay lối sống gây ra sự mất cân bằng bằng này? Đây là chỉ một trong số ít những câu hỏi mà bản thân người thầy thuốc luôn phải tự đặt ra.

Bởi vì tinh thần, tâm trí và cơ thể là một thể thống nhất, nên với mỗi đặc điểm riêng của từng người, về mặt cảm xúc, trí tuệ hay tâm linh, đều có sự ảnh hưởng đến các cơ quan nội tạng. Ví dụ, chúng ta đều biết bộ não là cơ quan giúp chúng ta suy nghĩ, nhưng không hề có một nhà khoa học hay bác sĩ phẫu thuật não nào từng tận mắt nhìn thấy một ý nghĩ. Ý nghĩ là vô hình, không thể nhìn thấy bằng mắt thường, nhưng nếu bộ não bị tổn thương thì chắc chắn khả năng suy nghĩ của chúng ta sẽ bị suy giảm. Điều đó cũng tương tự như vậy ở các phần khác của cơ thể. Mỗi cơ quan lại có một vai trò riêng trong việc duy trì đặc điểm tính cách của một con người.

Đông Y chữa trị mãn tính, Tây Y cấp cứu cấp tính

Đông Y là sự tập hợp các phương thức chuẩn đoán hết sức khác biệt.

Phương pháp dùng thuốc trong Đông Y không phải là “đối chứng dụng dược” (dùng thuốc chữa triệu chứng). Không đơn giản là hễ thấy phát sốt thì dùng thuốc thanh nhiệt tả hỏa để làm giảm thân nhiệt; hễ thấy bị ho thì dùng thuốc chỉ khái để chống ho; thấy có viêm nhiễm thì dùng thuốc lương huyết tiêu độc… Đông Y dùng thuốc theo nguyên tắc “Biện chứng thi trị”, nghĩa là cần căn cứ vào “chứng hậu”, tức căn cứ vào triệu chứng và những biểu hiện cụ thể ở người bệnh, mà chọn ra phương pháp chữa trị, bài thuốc thích hợp.

Để chữa trị bệnh tật, các thầy thuốc Đông Y sử dụng 8 biện pháp cơ bản – “hãn” (làm ra mồ hôi), “thổ” (gây nôn), “hạ” (thông đại tiện), “hòa” (hòa giải), “ôn” (làm ấm), “thanh” (làm mát), “tiêu” (tiêu thức ăn tích trệ), “bổ” (bồi bổ) để phục sinh thăng bằng chỉnh thể, hóa giải mâu thuẫn giữa “chính khí” (sức chống bệnh) và “tà khí” (tác nhân gây bệnh). Trong 8 phép đó, không còn phương án nào mang tính đối kháng, tấn công trực diện vào “bệnh tà” như trong Tây Y.

Những cách này đa phần là khiến cho cơ thể tự đào thải những độc tố. Chữa bệnh ngay từ phía bên trong cơ thể, không xâm phạm, gây tác động ảnh hưởng đến những đơn vị phía bên trong. Các phương thuốc trong Đông Y cũng đều là những nguyên liệu có nguồn gốc từ vạn vật thiên nhiên có thể là bông hoa, lá, hay thậm chí là thân cây, toàn bộ đều là những thảo dược lành tính. Các bài thuốc được trải qua quy trình chọn lọc trong những năm dài bắt buộc mang về hiệu quả rất cao.

Các phương thuốc trong Đông Y cũng đều là những nguyên liệu có nguồn gốc từ vạn vật thiên nhiên có

Các phương thuốc trong Đông Y cũng đều là những nguyên liệu có nguồn gốc từ vạn vật thiên nhiên có

Theo Đông Y, sức khỏe của thân thể liên quan trực tiếp đến sức khỏe của tinh thần và tâm lý. Đông Y thậm chí còn cho rằng mỗi biểu hiện thì lại có liên quan đến một cơ quan hay một nhóm cơ quan nhất định. Ví dụ như gan thì có liên quan đến sự giận dữ. Khi gan gặp vấn đề hay bị tổn thương, bạn sẽ dễ nổi giận hơn bình thường. Còn thận thì giống như bệ đỡ của ý chí và nó cũng kiếm soát nỗi sợ hãi. Thận của bạn càng yếu, bạn sẽ càng dễ sợ hãi.

Đông Y cho rằng việc cắt bỏ túi mật, lá lách hay bất kỳ cơ quan nào đó sẽ làm thay đổi toàn bộ người đó. Thay vì làm phẫu thuật, người thầy thuốc cần tìm ra được nguyên nhân cốt lõi sâu xa của căn bệnh, chứ không phải cứ có vấn đề ở đâu thì lại cắt bỏ phần đó.

Triết lý này rất rõ nét trong lối tư duy phương Đông, mang đặc trưng của bán cầu não phải. Người phương Đông thường có cái nhìn toàn thể và trực giác với mọi vấn đề, đối lập với lối tư duy dựa vào lí trí và đi vào chi tiết của phương Tây. Đối với phương Đông, cuộc sống như một bức tranh mà toàn bộ yếu tố trong đó đều có vai trò cần thiết đối với cái toàn thể. Bỏ đi bất kỳ yếu tố nào trong đó thì sẽ làm thay đổi toàn bộ bức tranh, biến nó thành một bức tranh hoàn toàn khác.

Một sự khác biệt giữa Đông Y và Tây Y nữa chính là Đông Y chú trọng vào sự liên hệ giữa một cá nhân này với một cá nhân khác. Người thầy thuốc Đông Y quan sát bệnh nhân của mình, sờ nắn bệnh nhân, đưa ra các câu hỏi và lắng nghe một cách cẩn thận. [Tứ chẩn: vọng, văn, vấn, thiết].

Sợi dây liên kết giữa thầy thuốc và bệnh nhân cần được thiết lập gần gũi như một cá thể. Để thực sự thấu hiểu vấn đề của bệnh nhân, người thầy thuốc cần bỏ đi cái tôi và những kiến thức chủ quan của mình, cần để cho sự trực giác dẫn đường cho việc điều trị. Nói cách khác, thầy thuốc sẽ đứng ở cương vị người – lắng – nghe và tìm ra phương cách điều trị thích hợp.

Cái nhìn trong Đông Y thường là cái nhìn dài hạn. Quan sát, nhìn nhận toàn thể cả bức tranh, toàn thể một con người. Hướng đến việc phòng hơn là chữa bệnh bằng cách duy trì và nâng cao sức khỏe.

Vì thế, chẩn đoán trong Đông Y cũng giống như một môn nghệ thuật vậy. Chính xác hơn, đó là một sự tu tập về tâm linh, học cách nuôi dưỡng chất lượng và khía cạnh nghệ thuật của cuộc sống.

Nhận thức của Tây Y về bệnh tật hầu hết căn cứ vào kết quả nghiên cứu và phân tích trên một số lượng lớn bệnh nhân. Lấy “đại lượng trung bình” có đặc thù hạch toán, đại diện thay mặt cho toàn bộ tổng thể quần thể, các yếu tố đặc điểm và tự nhiên đều bị loại bỏ. Vì vậy tất cả những người bị mắc cùng một bệnh, nói chung đều được chữa trị bằng cùng một dòng thuốc cho nên khó điều trị dứt điểm.

Tây Y hiện là phương pháp chủ yếu hay phổ biến nhất để chữa bệnh. Nó bao gồm một bộ các lý thuyết và kỹ thuật trị bệnh, từ tiêm thuốc, uống thuốc, phẫu thuật cho tới xạ trị,… Bằng cách chữa trị các triệu chứng, Tây Y là con đường thẳng, và đôi lúc hơi máy móc khi điều trị một bệnh nhân. Lấy ví dụ, sốt thì dùng thuốc hạ nhiệt, viêm thì dùng thuốc kháng sinh, u bướu thì dùng phẫu thuật…

Khoa học kỹ thuật tiến bộ được áp dụng vào nền Y học mà cụ thể là cho Tây Y. Với bất cứ tình trạng bệnh nào, Tây Y đều có thể đưa ra khả năng chuẩn đoán chính xác và hướng đến giải quyết ngay vấn đề đó một cách nhanh chóng và hiệu quả.

Hai thuộc tính nói lên tính chất bệnh đó là thời gian và cường độ:

  • Bệnh cấp tính có thời gian bộc phát nhanh và cường độ cao, có thể dẫn đế tử vong nhanh chóng. Nếu chữa trị kịp thời thì mau hết bệnh.
  • Bệnh mãn tính thì dai dẳng, khó chết nhưng cũng lâu hết bệnh, khó chữa.

Đối với các bệnh cấp tính, bệnh ngoại khoa thì Tây Y đáp ứng kịp thời, nhanh chóng.

Tây Y là khoa học chữa bệnh có tính đối kháng trong khi Đông Y là y học có đặc thù hòa giải. Tính đối kháng của Tây Y được bộc lộ rõ ràng qua việc “hủy diệt” như “diệt nấm”, “sát khuẩn”, … thế nhưng lúc này, Tây Y đang buộc phải đối mặt với các thách thức nan giải như: vi khuẩn kháng thuốc, các thuốc kháng sinh đã bị nhờn, nhiều các loại ung bướu không tiêu trừ được.

Cách điều trị của Tây Y cũng giống như phương cách người phương Tây tiếp cận cuộc sống, mang đặc điểm đặc trưng của não trái, đầy tính phân tích, kỹ thuật và khoa học.

Tây Y dựa vào kết quả phân tích máy móc để chuẩn đoán điều trị bệnh

Tây Y dựa vào kết quả phân tích máy móc để chuẩn đoán điều trị bệnh

Trong Tây Y, tính khách quan vô cùng được chú trọng. Máy móc được sử dụng để kiểm tra, đưa ra những con số và từ đó đề nghị một tiến trình trị liệu đầy tính khoa học, chứ không phải là từ sự cảm nhận trực tiếp của con người. Người ta vẫn luôn tin tưởng vào sự chính xác của đống máy móc này. Từ đó, sự liên hệ giữa bác sĩ và bệnh nhân ngay càng lỏng lẻo và hời hợt. Những quan sát, trực giác hay cảm nhận của bác sĩ chỉ là thứ yếu so với những con số mà máy móc đưa ra.

Chính vì máy móc và các xét nghiệm được trọng dụng, các bác sĩ giờ đây có thể khám cho hàng trăm, hàng ngàn bệnh nhân. Đây là phương cách tiếp cận hàng loạt, máy móc. Và trong mắt của các bác sĩ, hoặc là bạn đang khỏe, hoặc là bạn đang ốm, chỉ vậy thôi.

Tây Y định nghĩa bệnh dựa trên các triệu chứng. Chính vì thế, cách điều trị của Tây Y là đối chứng trị liệu. Nếu bạn đau đầu, bác sĩ sẽ kê cho bạn aspirin. Thường thì họ chẳng quan tâm đến căn nguyên cơn đau đầu của bạn. Kể cả khi sự căng thẳng hay chế độ ăn là những nguyên nhân rõ ràng gây ra cơn đau đầu, thì cách điều trị luôn y hệt nhau: uống thuốc. Hay như chứng phát ban, cách điều trị thường xuyên là dùng thuốc mỡ bôi vào nơi phát ban, và nguyên nhân của nó không hề được quan tâm đến. Nếu bạn có vấn đề về tiêu hóa, bạn sẽ được kê cho đủ loại thuốc về tiêu hóa như Turns, Rolaids, Alka-Selrzer,…

Trong quan điểm Đông Y, một cơn đau đầu, một đợt phát ban hay các vấn đề về tiêu hóa có thể có nguyên nhân bắt nguồn từ thận, gan hay lá lách, hay có thể do chế độ ăn, tâm lý căng thẳng. Cách tiếp cận của Đông Y sẽ không phải kê ra một đơn thuốc mà là đề nghị một sự đổi thay trong thói quen, lối sống hàng ngày.

Các bác sĩ Tây Y luôn hướng đến cái nhìn vi mô, quan tâm đến vi khuẩn, vi rút hay các vi sinh vật khác, chính vì điều này mà thuốc men được khuyến khích sử dụng. Đối với các bác sĩ, thuốc sẽ được dùng để điều trị cho đến khi căn bệnh phát triển quá mức không thể dùng thuốc được nữa, lúc đó sẽ tiến hành các ca phẫu thuật. Viêm amidan thì cắt bỏ amidan, gặp các bệnh về túi mật thì cắt bỏ túi mật. Nếu bạn có bệnh tim thì lại được thực hiện các cuộc phẫu thuật tim. Cứ như vậy, hai công cụ chính của y khoa hiện đại chính là thuốc men và phẫu thuật, đều là những phương pháp đối chứng trị liệu.

Nguyên nhân căn bản của việc đối chứng trị liệu này chính là việc nhìn nhận cơ thể như một cỗ máy, mỗi cơ quan được xem như tách biệt và không có liên hệ gì với các cơ quan khác. Kết quả là ngành y khoa hiện đại phân nhánh thành hàng loạt chuyên ngành chuyên môn.

Nếu bạn có vấn đề về tâm lý, bạn sẽ đến khám với bác sĩ tâm lý; với bệnh về chân, bạn sẽ đến khám với bác sĩ chuyên khoa chân; với bệnh về xương, bạn sẽ đến khám với bác sĩ chỉnh hỉnh; với bệnh về tim, bạn sẽ đến khám với bác sĩ tim mạch. Và cứ thế.

Nhìn nhận cơ thể một cách phân mảnh như vậy sẽ có những hậu quả của nó:

Bác sĩ tim mạch sẽ không có thời gian để nghiên cứu về gan, trong khi các bác sĩ về gan lại không có thời gian để nghiên cứu về thận.

Một bệnh nhân mắc bệnh về gan có thể đến gặp bác sĩ chuyên khoa gan để điều trị. Bác sĩ chuyên khoa gan sẽ kê đơn thuốc, giúp cho các triệu chứng về gan biến mất. Nhưng các tác dụng phụ của thuốc lại gây ra vấn đề cho tim. Thế là bệnh nhân lại đến gặp bác sĩ tim mạch, và lại được kê đơn thuốc chuyên cho bệnh tim, rồi thì các triệu chứng về tim mạch lại biến mất. Nhưng chỗ thuốc này lại gây ra bệnh cho thận. Rồi thì bệnh nhân lại đến khám với bác sĩ chuyên khoa thận, được kê cho thuốc chữa thận, các triệu chứng về thận biết mất nhưng rồi lại gặp phải các triệu chứng về lá lách. Bệnh nhân tiếp tục đến gặp bác sĩ chuyên về lá lách, lại được kê thuốc chữa lá lách nhưng rồi thì mắc phải các bệnh về tiêu hóa mà có thể gây tử vong. Ông bác sĩ cũng đều nói rằng, “Tôi đã thành công,” nhưng bệnh nhân thì đã ngỏm. Nguyên nhân là do mỗi ông bác sĩ chỉ quan tâm đến chuyên môn từng cơ quan của mình chứ không hề coi cơ thể con người là một khối thống nhất hoàn chỉnh.

Các bác sĩ Tây Y thường tập trung vào việc điều trị các trường hợp cấp tính, tức là bệnh trạng đã thể hiện ra rồi mới lo điều trị, họ không chú ý đến việc phòng ngừa. Do đó, họ thường làm tốt trong các ca cấp tính hơn là các bệnh mãn tính.

Cuối cùng, khoa học y tế Đông Y và Tây Y đều là cần thiết. Cả hai đều có những điểm mạnh và điểm yếu riêng của mình. Thầy thuốc Đông Y thì điều trị một cách hiền hòa, xử lí các căn bệnh khi chúng còn nhen nhóm. Đông Y có một tầm nhìn dài hạn trong việc duy trì sức khỏe, chú trọng đến chất lượng cuộc sống. Tây Y thì chuyên môn hơn, có khả năng trong các vấn đề cấp tính, chú trọng vào tuổi thọ hơn.

>